Trong bài viết So sánh giá xăng của các nước phát triển và Việt Nam mà mình đã chia sẻ hôm trước, rất rất nhiều anh em đã tỏ ra không hài lòng về giá xăng ở Việt Nam và cho rằng mình định hướng này nọ. Nhưng thật ra không phải vậy, mình chỉ so sánh giá xăng, còn chuyện ai thấy mắc hay rẻ thì tuỳ vào nhu cầu, tần suất sử dụng và thu nhập thực tế của từng người nữa. Trong bài này mình sẽ chia sẻ với anh em cơ cấu hình thành giá xăng của Mỹ, Châu Âu và Việt Nam; để từ đó các bạn sẽ có cái nhìn rõ ràng hơn về sự khác biệt trong chính sách và hiểu rõ giá xăng của 3 nơi này.

Cơ cấu giá xăng ở Mỹ

Mỹ có đến 50 bang, mỗi bang lại có chính sách giá và thuế khác nhau, chi phí kinh doanh cũng khác nhau. Do đó, mình sẽ lấy số liệu cơ cấu giá xăng từ Cục quản lý thông tin năng lượng Mỹ (EIA). Đây là số liệu trung bình của cả nước Mỹ được họ thống kê ra, mình lấy số liệu này để so sánh thì sẽ hợp lý hơn là lấy số liệu của một bang nào đó.

Cơ cấu giá xăng trung bình ở Mỹ, theo EIA, là như sau:

co-cau-gia-xang-tai-my.png

Trong đó:

  • Crude Oil (53%) là giá nhập dầu thô để sản xuất xăng
  • Refining (12%) là chi phí để lọc dầu thô ra xăng thành phẩm
  • Transportation & Retail (18%) là chi phí vận chuyển, truyền thông, quảng cáo, bán hàng…
  • Excise Taxes (17%) là tổng các loại thuế áp lên xăng thành phẩm

Hiện tại cũng chưa có công bố mới từ EIA và vì chính sách cơ cấu giá cũng ít khi thay đổi, nên mình vẫn sẽ dùng cơ cấu giá xăng này để so sánh với những nơi khác.

thue-xang-o-my.jpg

Biểu đồ thể hiện mức thuế áp vào giá xăng ở Mỹ theo từng bang (cents/gallon)
Về giá xăng bán lẻ trung bình, mình sẽ lấy thông tin từ GPP, đây cũng là một nguồn thống kê đáng tin cậy. Hiện tại con số mới nhất là $0.66/L (tương đương 15.342 đồng/lít), được báo cáo vào thời điểm gần nhất là ngày 23/03/2020. Do EIA chỉ công bố số liệu về xăng Regular, trong khi mình lại dùng giá xăng RON 95-IV ở Việt Nam để so sánh, nên giá xăng ở Mỹ thì phải lấy giá của dòng xăng Mid-range (tương đương RON 95) để so sánh, giá xăng loại này có hơi cao hơn loại xăng Regular thông dụng. Anh em nào đang ở Texas hay Alaska đừng bảo mình đưa giá xăng sai nữa nhé! Đây là giá trung bình của cả nước Mỹ và là loại Mid-range chứ không phải là giá xăng Regular ở bang bạn đang sống. ?

Cơ cấu giá xăng ở Châu Âu

Cơ cấu giá xăng ở Châu Âu có phần phức tạp hơn tất cả nơi khác, bởi vì ở đây có rất nhiều quốc gia, với nhiều chính sách thuế khác nhau, tiền tệ tuy là dùng chung đồng Euro nhưng cũng có vài nước dùng đồng tiền riêng để lưu hành nội bộ. Mình sẽ nói rõ làm thế nào để so sánh, nhưng trước tiên mời anh em cùng xem video dưới đây để nắm được kết cấu giá xăng cơ bản ở các nước Châu Âu là như thế nào và chúng khác Mỹ ra sao.

Từ nội dung của video trên, chúng ta có thể thấy rằng cơ cấu giá xăng của các nước Châu Âu khá là khác biệt so với cơ cấu giá xăng ở Mỹ. Phần “Crude Oil” chỉ chiếm 1 phần nhỏ trong cơ cấu giá xăng nhưng phần thuế lại rất chiếm tỷ lệ rất cao, lên đến khoảng 2/3 giá xăng bán lẻ ra thị trường. Phần còn lại rất nhỏ là dành cho chi phí lọc dầu, vận chuyển & bán hàng.

Cụ thể, cơ cấu giá xăng của các nước Châu Âu theo như video đó trình bày là như sau:

  • Crude Oil – dầu thô – 24%
  • Refining – chi phí lọc dầu – 7%
  • Distribution – chi phí vận chuyển, bán hàng – 7%
  • Excise Taxes – các loại thuế – 62%

Đây là cơ cấu giá xăng vào năm 2015, lúc video này được làm ra. Tuy nhiên, do thời điểm này giá dầu thô đã giảm hơn khá nhiều nên cơ cấu giá này đã có thay đổi đôi chút. Mặc dù vậy, sự thay đổi này cũng không quá đáng kể do dầu thô chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 1/4 trong giá bán.

Để lấy được dữ liệu thực vào thời điểm hiện tại, mình đã tham khảo trang thống kê chính thức của liên minh Châu Âu – European Commission (EC). Để có được giá xăng trung bình của khu vực này, mình đã lấy dữ liệu thô (raw data) về giá xăng trung bình (đã bao gồm thuế và quy đổi sang đồng Euro) của 28 nước Châu Âu, rồi tính trung bình cộng của 28 nước này để ra được giá xăng trung bình của toàn Châu Âu để so sánh.

gia-xang-trung-binh-chau-au.png

Anh em xem biểu đồ bên trên thì có thể thấy rằng giá xăng (chất lượng tương đương RON 95) của các nước này dao động từ €912 đến €1.548 cho mỗi 1.000L. Tính ra giá xăng trung bình ở đây vào khoảng €1.2/L (tương đương 31.154 đồng/lít). Mấy bạn đang ở thành phố nào có giá xăng cao/thấp hơn số trung bình này thì đừng nghĩ là giá xăng sai nhé! Đây là dữ liệu được báo cáo vào ngày 23/03/2020, thời điểm gần đây nhất nha anh em.

thue-xang-chau-au.png

Về phần thuế, mình cũng lấy dữ liệu từ EC để đảm bảo tính thống nhất. Về cơ bản, ở Châu Âu họ có 2 nhóm thuế đánh vào giá xăng: VAT (thuế GTGT) và Indirect Taxes (các loại thuế gián tiếp áp lên xăng dầu, bên bán xăng thu từ người mua, sau đó nộp lại chính phủ). Từ dữ liệu thô của EC, mình đã tính ra được thuế VAT trung bình, thuế gián tiếp, và tổng thuế trung bình áp lên xăng RON 95 của các nước Châu Âu lần lượt là 21%, 46% và 67%. (Anh em có thể tham khảo biểu đồ bên trên)

Như vậy, với tổng thuế 67% thì tỷ lệ cho phần dầu thô là 100 – 67 – 7 – 7 = 19% (với giả thiết chi phí lọc dầu và phân phối không đổi). Tóm lại, với dữ liệu chính thức từ EC công bố vào ngày 23/03/2020 thì cơ cấu giá xăng với chất lượng RON 95 tại Châu Âu là như sau:

  • Crude Oil – dầu thô – 19%
  • Refining – chi phí lọc dầu – 7%
  • Distribution – chi phí vận chuyển, bán hàng – 7%
  • Excise Taxes – các loại thuế – 67%

Cơ cấu giá xăng ở Việt Nam

Giá xăng ở Việt Nam thì mình sẽ lấy giá của loại RON 95-IV có chất lượng và giá cao nhất ở khu vực 2 để so sánh với mấy nước khác (nguồn giá từ Petrolimex). Mình không lấy giá của loại xăng E5 hay giá trung bình của cả hai loại để anh em có thể tham khảo xem giá xăng “cao cấp” nhất ở Việt Nam so với loại tương đương trên thế giới khác nhau như thế nào. Giá bán hiện tại của xăng RON 95-IV tại khu vực 2 của Việt Nam là 17.240 VNĐ mỗi lít. Anh em lưu ý là loại xăng này là Chính phủ Việt Nam nhập về nước rồi bán lại cho dân, chứ không phải là sản phẩm từ nhà máy lọc dầu nhé!

Cơ cấu giá xăng của Việt Nam được lấy từ nguồn chính thống của Chính phủ, mình đã làm một cái pie chart để minh hoạ, anh em xem hình bên dưới nhé!

co-cau-gia-xang.png

Như các bạn đã biết, cơ cấu giá xăng ở Việt Nam bao gồm những thành phần như sau:

  • Giá xăng CIF (là giá xăng nhập về đã bao gồm các loại phí bảo hiểm và vận chuyển)
  • Thuế nhập khẩu – 10%
  • Thuế giá trị gia tăng – 10%
  • Thuế tiêu thụ đặc biệt – 10%
  • Thuế bảo vệ môi trường định mức – 4.000 đồng/lít
  • Chi phí kinh doanh định mức – 1.050 đồng/lít (chi phí vận chuyển, quảng cáo này nọ)
  • Lợi nhuận định mức – 300 đồng/lít
  • Trích vào quỹ bình ổn giá xăng dầu – 300 đồng/lít

Từ những dữ liệu trên cộng với giá bán lẻ xăng RON 95-IV hiện nay, mình đã tính ra tỷ lệ % của từng thành phần trong giá xăng. Giá xăng CIF nhập khẩu được tính ra cụ thể là 6.418 đồng/lít (chiếm 37% trên giá thành bán ra). Trong khi đó, tất cả các loại thuế, phí và trích quỹ cộng lại chiếm 63%.

Phân tích cơ cấu giá xăng

Mỹ

​Nhìn vào cơ cấu giá xăng tại Mỹ, chúng ta có thể thấy rằng giá xăng phụ thuộc rất lớn vào giá dầu thô nguyên liệu, những thành phần khác như chi phí lọc dầu, chi phí vận chuyển & bán hàng, và thuế thì gần như là cố định, hoặc chỉ thay đổi rất ít. Do đó, mỗi khi giá dầu thay đổi thì Mỹ sẽ là một trong những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Anh em có thể tham khảo biểu đồ bên dưới để thấy giá xăng của Mỹ (đường màu vàng) thay đổi gần như là song song với biến động của giá dầu thô (đường màu xanh lam).

bien-dong-gia-xang-theo-gia-dau-tho.png

Phần thuế áp trên giá xăng ở Mỹ chỉ khoảng 17% – thấp nhất trong số các nước thuộc nhóm G7. Đó là lý do vì sao Mỹ là nước duy nhất trong nhóm G7 có giá xăng bán lẻ thuộc hàng thấp nhất trên thế giới. Để sản xuất ra được xăng thành phẩm, Mỹ phải chi ra khoảng 65% trên tổng giá bán lẻ xăng (53% dầu thô + 12% lọc dầu). Đây là một mức tỷ lệ chi phí sản xuất khá cao, chưa kể còn phải cộng thêm chi phí vận chuyển và phân phối trước khi bán ra cho khách hàng nữa. Chính vì muốn giữ giá xăng thấp để doanh nghiệp Mỹ được hưởng lợi về mặt chi phí sản xuất nên Mỹ buộc phải đánh thuế cực thấp cho mặt hàng này.

Châu Âu

​Trái ngược lại với Mỹ, các nước Châu Âu lại đánh thuế rất rất cao vào giá xăng. Như anh em đã thấy ở trên, hiện tại tổng thuế áp vào giá xăng ở khu vực Châu Âu hiện tại là khoảng 67%, chiếm hơn 2/3 giá xăng. Mục đích của Chính phủ các nước Châu Âu khi đưa ra chính sách này là muốn khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn và trích bớt tiền mua xăng từ những người có thu nhập cao để trợ giá cho phương tiện công cộng và góp vào các quỹ bảo vệ môi trường.

tram-xang-chau-au.jpg

Với tỷ lệ % của phần thuế rất cao và tỷ lệ % của dầu thô rất thấp trong kết cấu giá, những nước Châu Âu sẽ ít bị ảnh hưởng bởi giá dầu thô thế giới và sẽ hạn chế được mức độ sử dụng xe cá nhân. Tuy nhiên, chính sách này sẽ góp phần làm tăng chi phí sản xuất cho các doanh nghiệp, đó là một trong những lý do vì sao bạn thấy hầu hết hàng hoá sản xuất tại Châu Âu có giá bán không hề dễ chịu.

Việt Nam

​Cơ cấu giá xăng ở Việt Nam thì lại vừa có phần giống, vừa có phần khác với chính sách của 2 ông lớn kia. Vì các thành phần trong cơ cấu giá xăng của mỗi nơi mỗi khác nên mình sẽ tạm phân bổ chúng thành 2 phần lớn, để dễ so sánh hơn.

  • Phần 1 là chi phí để tạo ra xăng thành phẩm. Bao gồm giá mua dầu thô và chi phí lọc dầu (đối với Mỹ và châu Âu). Riêng Việt Nam, do nhập khẩu xăng nên phần này chính là giá xăng CIF mình đã nêu ở trên.
  • Phần 2 là tất cả các loại thuế và phí còn lại, nằm ngoài chi phí tạo ra xăng thành phẩm.

Như vậy, với cách phân bổ lại như trên, chúng ta sẽ có cơ cấu giá xăng mới cho từng nơi như sau:

  • Mỹ:
    • Giá bán lẻ tương đương 15.342 đồng/lít
    • 65% xăng thành phẩm (9.972 đồng/lít)
    • 35% thuế & phí (5.370 đồng/lít)
  • Châu Âu:
    • Giá bán lẻ tương đương 31.154 đồng/lít
    • 26% xăng thành phẩm (8.100 đồng/lít)
    • 74% thuế & phí (23.054 đồng/lít)
  • Việt Nam:
    • Giá bán lẻ 17.240 đồng/lít
    • 37% xăng thành phẩm (6.418 đồng/lít)
    • 63% thuế & phí (10.822 đồng/lít)

Nhìn vào cơ cấu giá ở trên, chúng ta có thể rút ra được những điều như sau:

  • Giá xăng thành phẩm chưa áp thuế ở Việt Nam là rẻ nhất (dù cùng có chất lượng tương đương RON 95)
  • Thuế & phí ở Việt Nam nếu xét về tỷ lệ % thì thấp hơn Châu Âu 11% (63% so với 74%), nhưng xét về giá trị thì chưa bằng 1/2 so với các nước Châu Âu (10.822 đồng so với 23.054 đồng)
  • Giá xăng thành phẩm chưa áp thuế ở Châu Âu chỉ thấp hơn Mỹ khoảng 1.800 đồng/lít mặc dù tỷ lệ % thấp hơn rất nhiều (26% so với 65%)
  • Thuế & phí ở Châu Âu nếu xét về % thì hơn 2 lần của Mỹ, nhưng xét về giá trị thì hơn đến 4.3 lần
tram-xang-chau-au-1.jpg

Kết luận

Mỹ phụ thuộc nhiều vào giá dầu thô để chế biến thành xăng thành phẩm và thuế áp vào xăng khá thấp. Do đó, doanh nghiệp sản xuất ở Mỹ sẽ được hưởng lợi về mặt chi phí xăng dầu, tuy nhiên giá xăng của Mỹ sẽ rất mẫn cảm với giá dầu thô trên thế giới. Đó là lý do vì sao Mỹ rất hay can thiệp vào các nước Trung Đông cũng như OPEC nhằm bình ổn giá dầu thô.

Châu Âu đánh thuế rất cao vào giá xăng bán lẻ. Tuy rằng biến động giá dầu thô không ảnh hưởng nhiều đến giá xăng bán lẻ, nhưng chi phí xăng dầu của các doanh nghiệp ở Châu Âu chắc chắn sẽ cao hơn doanh nghiệp Mỹ, làm giảm khả năng cạnh tranh.

Việt Nam không có giá xăng rẻ như Mỹ, nhưng chỉ cao hơn khoảng 1.900 đồng/lít. Việt Nam có tỷ lệ % thuế & phí thấp hơn Châu Âu 11% nhưng xét về giá trị thì lại chưa bằng 1/2. Như vậy, doanh nghiệp sản xuất ở Việt Nam (các công ty xuất khẩu) vẫn có lợi thế cạnh tranh về chi phí xăng dầu (mặc dù không bằng doanh nghiệp Mỹ), đồng thời vẫn có thể yên tâm về mặt bình ổn giá, do trong phần thuế & phí đã có khoản trích 300 đồng/lít vào quỹ bình ổn giá. Như vậy, xét về mặt kinh doanh quốc tế thì các doanh nghiệp ở Việt Nam cũng không hẳn là thất thế quá nhiều, nhưng bù lại vẫn có thể an tâm về việc biến động giá dầu thô.

(Theo Tinhte)

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây