Hộp số tuần tự mang đến cho các tay đua một số lợi thế quan trọng trong một chiếc xe đua. Vậy loại hộp số tuần tự có gì đặc biệt so với hộp số đang được dùng phổ biến trên ô tô thương mại hiện nay?

Hộp số tuần tự cũng là một loại hộp số sàn

Một hộp số tuần tự tương tự như hộp số tay (hộp số sàn), nhưng nó hơi khác một chút. Trong một chiếc ô tô có hộp số tay, bạn chuyển số chiếc xe qua các bánh răng theo kiểu “H”. Lấy ví dụ với hộp số sàn 5 cấp.

Nếu nhìn từ trên xuống, cách gài số trông nó sẽ như hình dưới đây:

Sơ đồ hình chữ “H” cho phép bạn di chuyển cần số qua phải, trái, tới lui. Để hiểu rõ hơn, mời bạn đọc chi tiết bài viết về nguyên lý hoạt động hộp số sàn tại đây.

Một hộp số tuần tự cũng có cấu tạo các càng gạt, bộ đồng tốc và các cặp bánh răng. Tuy nhiên sự khác biệt duy nhất nằm ở cách điều khiển các càng gạt. Sơ đồ đi số chữ “H” bị loại bỏ và thay vào đó là một kiểu đi số hoàn toàn khác.

Hộp số tuần tự thao tác gài số như thế nào?

Ở các xe đua, thao tác với cần số là đẩy tới để tăng số hoặc kéo về để giảm số.

Nếu bạn đang ở một số nào đó và muốn tăng lên số lớn hơn (ví dụ từ số 2 sang số 3), bạn đẩy cần số lên phía trước. Để từ số 3 lên số 4 bạn đẩy cần thêm một lần nữa. Từ số 4 lên số 5 bạn lại đẩy tiếp lên thêm lần nữa. Lần nào cũng vậy, chỉ có cùng một thao tác.

Cần số trên hộp số tuần tự
Cần số trên hộp số tuần tự

Để giảm số, từ 5 xuống 4 bạn kéo cần số về phía sau. Ở các xe đua F1, có tới 2 cần gạt ở hai bên vô lăng thay vì chỉ có một cần số. Cần gạt bên trái để tăng số, cần gạt bên phải để giảm số. Đây có lẽ là ý tưởng để nhiều xe ô tô thương mại hiện nay có các lẫy chuyển trên vô lăng mang đến trải nghiệm thích thú và thể thao hơn.

Ở xe máy, chắc bạn cũng đã rõ, tháo tác tương tự nhưng thay vì dùng tay để thao tác cần số thì bạn lại dùng chân.

Như vậy, với cách thức gài số thế này, hộp số tuần tự cho phép tạo ra thời gian thay đổi nhanh hơn so với hộp số sàn thông thường nhờ các thao tác sẽ được đơn giản hơn, yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các tay đua.

Nguyên lý hoạt động cơ bản của hộp số tuần tự

Cơ cấu điều khiển càng càng gạt đã được thay đổi bằng một trục xoay có các rãnh đặc biệt. Khi bạn di chuyển cần gạt, nó sẽ quay xoay trục. Vòng quay này làm cho càng gạt di chuyển theo các rãnh tác động vào bộ đồng tốc tạo ra sự thay đổi ăn khớp cặp bánh răng.

Cơ cấu chuyển từ lên/xuống ở cần số đến việc quay trục có thể bằng một trong các cách:

  • Thuần cơ khí
  • Van điện từ
  • Khí nén hoặc thủy lực được kích hoạt bằng điện tử.
Animation of six-speed sequential transmission

Đúng như cái tên gọi “tuần tự”, bạn sẽ không có chuyện sang bỏ số, ví dụ từ số 1 lên số 3. Bạn phải luôn luôn chuyển sang số 2 rồi mới lên số 3. Khi giảm số cũng thế.

Để hiểu rõ hơn, bạn có thể liên tưởng tới hộp số đang trang bị trên xe máy số hiện nay.

Bên cạnh đó, loại hộp số này được trang bị thay vì có một mà là rất nhiều đĩa ly hợp. Điều này mang lại hiệu suất truyền từ động cơ đến hệ thống truyền lực tuyệt vời.

Tại sao được áp dụng trên xe máy mà không trang bị hộp số tuần tự trên ô tô thương mại?

Trước tiên, hãy điểm qua một số ưu nhược điểm của hộp số tuần tự.

Ưu điểm:
  •  Cơ cấu vào số tuần tự nhanh chóng hơn nhưng vẫn mang những ưu điểm vượt trội của hộp số sàn.
  • Kiểu vào số tuần tự mang tính nhất quán. Bạn không cần phải nghĩ ” Xem nào, mình đang ở số 2, vậy phải đẩy hai cái nữa mới lên số 3″. Bạn chỉ cần đơn giản đẩy cần số một lần — chỉ một thao tác cho tất cả các số.
  • Vị trí của tay cũng nhất quán. Với kiểu số hình chữ “H”, vị trí của cần số luôn thay đổi, vì vậy bạn phải nghĩ xem nên đưa tay ra chỗ nào tùy theo bạn đang đi số mấy. Với hộp số tuần tự, cần số luôn luôn nằm ở một chỗ sẵn sàng cho số tiếp theo.
  • Hộp số tuần tự không có sự nhầm lẫn. Nếu bạn vào nhầm số với hộp số chữ “H” trong khi đua (ví dụ: gài nhầm vào số 2 trong khi đang định lên số), nhầm lẫn tai hại này có thể làm hỏng động cơ. Với hộp số tuần tự, điều này không bao giờ xảy ra.
  • Cần số chiếm ít không gian hơn trong cabin xe đua. Bạn chỉ cần không gian để thao tác đẩy/kéo cần số, không cần trái/phải.
Nhược điểm:
  • Phức tạp, tốn kém. Loại hộp số này cần cấu tạo phức tạp hơn để tạo ra quá trình gài số đơn giản kể trên và cả những đĩa ly hợp sao cho ngắt dứt khoát cũng là bài toán khó. Chi phí bỏ ra để sở hữu không rẻ chút nào.
  • Không êm dịu. Với việc mong muốn tốc độ vào số nhanh, hiện tượng rung giật khi vào số là điều đương nhiên.

Với xe máy, một phương tiện cỡ nhỏ nên kích thước hộp số cũng nhỏ, chi phí sản xuất nhỏ, cơ cấu dẫn động dễ thiết kế bố trí hơn so với ô tô. Công suất xe máy số nhỏ nên không yêu cầu quá cao về các đĩa ly hợp như trên xe ô tô hay độ êm dịu. Do đó nó phù hợp với giá của một xe máy số và nhu cầu người dùng.

Với ô tô thương mại, yêu cầu độ êm dịu khi chuyển số không được đáp ứng. Chi phí để sở hữu hộp số tuần tự này không hề rẻ như hộp số sàn thông thường do đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao hơn. Trong khi người dùng chúng ta cần hộp số phù hợp để có mức giá xe hợp lý, độ êm dịu thoải mái khi vận hành. Vì vậy các nhà sản xuất ô tô sẽ “tìm đến” hộp số sản để được mức giá rẻ, hộp số vô cấp CVT hay hộp số tự động để đem lại thao tác lái đơn giản không kém mà lại êm dịu. Vì vậy ngoài xe đua ra, bạn chỉ có thể may mắn bắt gặp loại hộp số này trên một số ít xe hạng sang thể thao và các mẫu siêu xe.

Một hộp số tay tuần tự khác với tên gọi “Tiptronic”. Hệ thống Tiptronic có thể bắt chước cách vào số của hộp số tuần tự. Tuy nhiên, do hộp số tiptronic về cơ bản là một dạng hộp số tự động, nó vẫn còn cần đến bộ biến mô và thường vào số không nhanh bằng. Vì vậy, hộp số tuần tự vẫn được mọi tay đua yêu thích nhất.

(Theo Otohui)

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây